نفس با أفلاك چون نفس حيواني ما است با ما كه جزويّات بدان يابند وحركات بدان كنند وصور كائنات در آن نفوس صور جزئي با وضعي معيّن ووقتي معيّن وموضعي معيّن ومقدارى معيّن چون صور خيال ما . واين صور علم حق است بجزئيات وَما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها وَلا حَبَّةٍ فِي ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَلا رَطْبٍ وَلا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ « 1 » فصل پنجم در عناصر وأحوال آن مقعّر فلك قمر / 133 - A / محيط است بمحدّب كرهء آتش ، وآن جسمي است حارّ يابس خفيف على الإطلاق يعنى جاى نگيرد إلّا بالاى همهء عناصر ، ووجود أو در كائنات براي نضج وتلطيف است وسطح مقعّر كرهء آتش بمحدّب كرهء هوا محيط است ، وآن جسمي است حارّ رطب خفيف إضافى ، يعنى به أضافت با آب قصد صعود دارد وفرود آتش قرار گيرد ، پس به نسبت با آتش خفيف نباشد ووجود أو در كائنات جهت خفّت ولطافت وسرعت وقبول حركت بود . بعد از آن كرهء آب است / 134 - B / بارد ، رطب وثقيل باضافت است يعنى باضافت با هوا ثقيل است وميل بشيب دارد لكن بالاى زمين قرار گيرد ووجود أو در كائنات مفيد سلاست وقبول اشكال وتخطيط واتصال وانفكاك است بسهولت . بعد از آن كرهء زمين ؛ وجاى مركز كلّ است وطبع أو بارد يابس وثقيل على الإطلاق است وطبعا بسوى مركز گرايد ووجود أو در كائنات مفيد استمساك وحفظ صور وأشكال ، وجوهر مائي بدو از سيلان بازايستد . وآب وخاك هر دو در كون أعضاء وسكون مدخل / 134 - A / پيش دارند « 2 » وآتش وهوا در كون أرواح ووجود حركات ؛ وهمهء أجسام عالم چنان بهم پيوسته‌اند بعضي ببعضى محيط كه هيچ فرجه وخلأ در آن ممكن نيست بر مثال بيضه ، گوئيا همه يك جسم است واز اين جهت گفته‌اند : العالم حيوان أكبر ، ودليل بر اين آنست كه چون نى در ميان آب نهيم وهوائى كه در ميان نى باشد بمكيدن بيرون آريم آب در پى أو بيرون آيد . واگر كوزهء پر آب نهيم وسر آن

--> ( 1 ) . قسمتى است از كريمهء 59 انعام . ( 2 ) . عين عبارت در نسخه چنين است .